Kumaş boyama, giysi üretiminde çevreye en çok zarar veren aşamalardan biridir: çok büyük miktarda su kullanılır ve boyanın büyük bölümü tekstile hiç tutunmaz, suda kalır. Lizbon NOVA Üniversitesi'nden Filipe Natalio'nun başında olduğu bir ekip tamamen farklı bir yol izliyor ve pamuğun rengini bitki hâlâ büyürken almasını istiyor. HYDROCOLTON projesi kimyayı, bitki biyolojisini ve topraksız tarımı bir araya getiriyor – sonunda da gardırobunun ne kadar çevre dostu olduğunu kontrol edebilirsin.
Tekstil üretimi hâlâ Sanayi Devrimi sırasında oluşan uygulamalara dayanıyor ve bunlar sürdürülebilir, uzun vadeli bir geleceğe uygun değil. İki aşama çevreye en çok zarar veriyor: boyama ve bitirme işlemleri. Suyun ve kimyasalların büyük bölümü burada harcanıyor, ama renkli bir tişört ya da kapüşonlu sweatshirt ne kadar kaynak tükettiğine dair hiçbir ipucu vermiyor.
Lizbon NOVA Üniversitesi'nde doçent olan Filipe Natalio, sorunun yalnızca ekolojik olmadığına dikkat çekiyor. Araştırmacı, “Bu yalnızca çevre için ağır bir yük değil, aynı zamanda çok verimsiz bir süreç” diyor. Açıklamasına göre, “Suyun büyük bölümü tekstile tutunmamış boyalar içeriyor.” Başka bir deyişle, boyanın büyük bir kısmı boşa gidiyor.
Sorunun ölçeği makalede aktarılan rakamlardan açıkça görülüyor:
Son rakam özellikle sık sık hızlı ve ucuz giysi alan öğrencilere hitap ediyor. Her alışveriş, etikette yazmasa bile bir karbon ayak izi bırakıyor.
Avrupa Araştırma Konseyi'nin finanse ettiği öncü bir tekstil sürdürülebilirliği girişimi olan HYDROCOLTON, iddialı bir hedef belirledi: pamuk bitkilerinin büyürken renkli lifler üretmesini sağlamak. Proje, pamuğun pigmentleri içeride nasıl emdiğini, yani ifade ettiğini değiştirerek, bugün üretim hattının ilerleyen aşamalarında gereken su ve kimyasal yoğun işlemleri tamamen ortadan kaldırmayı amaçlıyor.
Natalio bunun nasıl duyulduğunu biliyor. “Biraz bilim kurguya benziyor, biliyorum” diyor. Hemen ardından ekliyor: “Ama kavramın işe yaradığını gösterdik.”
Büyüyen bitkide renkli pamuk elde etmenin geleneksel yolu genetik olurdu. Ekip farklı bir yol seçti ve bitkinin kendi biyokimyasından yararlandı. Araştırmacılar suya, özel olarak tasarlanmış, glikozdan türetilmiş moleküller kattı. Bitki bunları doğal yoldan, kılcallık yoluyla gelişmekte olan pamuk liflerine kadar taşıdı ve moleküller büyüme sırasında liflere dahil oldu.
Ekip bu kavrama malzeme çiftçiliği (material farming) diyor. Natalio'nun sözleriyle: “Fikir şu: gelecekte malzemeleri üretip sonradan kimyasal olarak işlemek yerine, yerleşik özelliklerle birlikte yetiştirebiliriz.”
Bunu okuldan bilinen bir klasiğe benzetiyor: “Daha doğal olamaz. Benzetme, suyun taşınmasını göstermek için beyaz bir çiçeğin boyalı suya konduğu klasik okul deneyi – ama belki biraz daha gelişmiş hâli!”
Natalio'ya göre en heyecan verici bulgulardan biri, yaklaşımın bütün bitkilerde işe yaramış olması. Aynı zamanda ekip, açıklanması gereken çok şey kaldığını açıkça söylüyor. “Altta yatan biyolojik mekanizmaları henüz tam olarak anlamıyoruz ve bu temel soruları yanıtlamak, bu tür erken aşamadaki, merak odaklı araştırmanın neden bu kadar önemli olduğunun tam da sebebi” diyor.
Bilimsel keşfin ötesinde, bu stratejinin bir avantajı daha var. Bitkinin genlerini değiştirmediği için, genetiği değiştirilmiş ürünlerle birlikte gelen birçok düzenleyici engelden ve kamuoyunun kabulüyle ilgili sorunlardan kaçınabilir.
HYDROCOLTON, teknolojiyi gerçek tarım ortamlarında, deneyler için basitleştirilmiş ve yüksek oranda kontrollü bir sistem sunan topraksız pamuk üretimiyle test ediyor.
Ortak, ülkede topraksız pamuk yetiştiriciliğine öncülük eden, kadınlar tarafından yönetilen Portekizli bir girişim olan Agromethod Labs. Natalio, “Portekiz'i, pamuk tedarik zincirinin tamamının bu şekilde yetiştirildiği tek Avrupa ülkesi ve dünyadaki birkaç ülkeden biri yaptılar” diye açıklıyor.
Hedefler tek bir ülkeyle sınırlı değil. “Amacımız yalnızca pamuk üretimini Avrupa'ya geri getirmek değil, burada nihayetinde tüm dünyada benimsenebilecek dönüştürücü uygulamalar geliştirmek” diyor.
Natalio, işin henüz başında olduklarını kabul ediyor. Ekip, teknolojiyi doğrulamak ve piyasaya hazırlığını ilerletmek için iş birlikçileriyle çalışıyor. “Bu iş birlikleri, pamuk değer zinciri boyunca ilgili paydaşlarla iletişim kurarken teknik ve ticari potansiyeli değerlendirmemize yardımcı oluyor” diyor. Bir sonraki büyük adım, teknolojiyi ölçeklendirmek ve piyasada benimsenmesine yaklaştırmak için ek finansman sağlamak.
Biyoteknoloji, kimya, çevre bilimi ya da tekstil mühendisliği öğrencileri için proje, temel araştırmanın sanayinin çok pratik bir sorunuyla nasıl buluştuğuna iyi bir örnek.
Kumaş boyama çok miktarda su ve kaynak kullanıyor, boyanın büyük bölümü de malzemeye hiç tutunmuyor. Lizbon ekibi, suyla birlikte bitkiye verilen glikozdan türetilmiş moleküllerin büyüyen pamuk liflerine dahil edilebildiğini gösterdi. Yöntem bütün bitkilerde işe yarıyor, genetik değişiklik gerektirmiyor ve Portekiz'de topraksız yetiştiricilikte test ediliyor. Biyolojik mekanizmalar hâlâ tam bir açıklama bekliyor ve piyasaya giden yol henüz önde.
5 soru · bir dakika
English
Čeština
Deutsch
Español
Français
Magyar
Italiano
Polski
Português
Русский
Slovenčina
Türkçe
Українська
العربية
中文