10 000 yıl önceki çobanlar bize iklim değişikliği hakkında ne öğretebilir? + test

İçindekiler

• İlk iklim şoku değil
• Ürdün'de dört alan
• Soğuk bir dönemden sonra daha kurak, daha sıcak yıllar
• Antik DNA neden yetmedi
• Genler yerine proteinleri okumak
• Bir sürü neyi ortaya koyuyor
• Araştırmada bir ilk
• Özet
• Beş soru: içinde bir Taş Devri çobanı var mı? (test)

⇑İlk iklim şoku değil

Hızlı iklim değişikliği, dünya genelinde gıda üretimini ciddi biçimde etkilemesi nedeniyle de çağımızın en acil sorunlarından biri. Ancak insanlar değişen çevreye ilk kez uyum sağlamak zorunda kalmıyor. Geçmişte de daha sıcak havalarla ve azalan su kaynaklarıyla baş etmek zorunda kalmışlardı.

Araştırmacıların geçmişe bakmasının nedeni bu. Daha önceki toplulukların bu tür koşullara nasıl yanıt verdiğini öğrenmek, bugün değişen iklim koşullarına nasıl uyum sağlayabileceğimize dair fikir veriyor. ICARHUS'un arkasındaki düşünce de buydu. Proje, Marie Skłodowska-Curie Eylemleri (MSCA) tarafından finanse edildi. Ekibi, yeni bir moleküler teknik olan paleoproteomiği kullanarak Levant'ta 10 000 yıldan uzun bir süre önceki hayvancılık uygulamalarına ışık tuttu.

⇑Ürdün'de dört alan

Neolitik çağ, tarımın ve hayvanların evcilleştirilmesinin dönemiydi; bu iki gelişme kalıcı insan yerleşimlerinin ortaya çıkmasına yol açtı. Araştırmacılar, insanlık tarihinin bu önemli anlarını anlamak için arkeolojik alanlarda bulunan maddi kalıntılara başvuruyor.

ICARHUS, Ürdün'deki bu tür dört alana odaklandı ve 14 000 ile 8 000 yıl öncesi arasındaki çobanlıkla geçinen toplulukların kalıntılarını inceledi. Bu geniş tarih aralığı, evcilleştirmenin en erken evresinden binlerce yıl sonraki çok daha ileri bir evreye kadar uzanıyor. Bu sayede hayvancılık uygulamalarının zaman içinde nasıl geliştiğine dair bir pencere açıyor.

⇑Soğuk bir dönemden sonra daha kurak, daha sıcak yıllar

Bu alanların bir avantajı daha var. Kuzey Yarımküre'de ani bir soğuma dönemi olan Genç Dryas'ın ardından gelen daha kurak ve daha sıcak yılları kapsıyorlar. Bu da onları tarih öncesi insanların iklim değişikliğiyle nasıl yüzleştiğini incelemek için iyi bir yer yapıyor.

MSCA bursiyeri Louise Le Meillour bu bağlamın neden önemli olduğunu şöyle açıklıyor: “Geçmişte insanların iklim değişikliklerine somut olarak nasıl uyum sağladığı hakkında çok az şey biliniyor. Toplulukların nerelere yerleştiği ve çevrelerinden nasıl yararlandığı konusunda daha fazla bilgi edinmek, sıcaklık artışıyla, azalan su kaynaklarıyla ve tüm dünyada yaşadığımız hızlı iklim değişikliğiyle karşı karşıya olan bugünkü topluluklara yardımcı olabilir.”

⇑Antik DNA neden yetmedi

Evcilleştirilmiş hayvanların kemikleri gibi arkeolojik buluntular, tarih öncesi toplumların biyolojik ve kültürel tarihi hakkında bize çok şey öğretebilir. Ne yazık ki Levant'ın kurak koşulları geride çok az kalıntı bıraktı.

Üstelik antik DNA teknolojileri dahil diğer gelişmiş analiz araçları da orada etkili değil. Ekibin farklı bir yaklaşıma ihtiyacı vardı.

⇑Genler yerine proteinleri okumak

Bu yaklaşım paleoproteomikti. Yöntem, şaşırtıcı çeşitlilikteki buluntular üzerinde kalan protein dizilerini analiz ediyor; örneğin:

• diş plağı,
• yumurta kabukları,
• deri,
• iskelet kalıntıları.

Le Meillour, ekibin bu yöntemi ne için kullandığını anlatıyor: “ICARHUS kapsamında paleoproteomiği, biyolojik olarak hakkında çok az şey bilinen ceylanlara ilişkin verilerin yanı sıra iklim değişikliğine maruz kalan toplulukların yaş ve cinsiyete dayalı keçi ve koyun sürüsü yönetimi stratejilerine ilişkin veriler üretmek için kullandık” diye açıklıyor.

⇑Bir sürü neyi ortaya koyuyor

İnsanın tür, yaş ve cinsiyet seçimi doğrudan iklimden etkilenir. Bu da keçi ve koyun kalıntılarının neredeyse çobanların bir zamanlar yaptığı seçimlerin kaydı gibi işlev gördüğü anlamına geliyor. İki örnek bunu nasıl okuyacağımızı gösteriyor:

• kuraklık yüzünden yem ve su kısıtlı olduğunda çobanlar genç, doğurgan dişileri öncelemiş olabilir;
• kalıntılar geniş bir yaş aralığına ve hem erkeklerin hem dişilerin varlığına işaret ediyorsa sürü büyük olasılıkla daha büyüktü ve kaynaklar daha boldu.

⇑Araştırmada bir ilk

ICARHUS, koyun ve keçi kalıntılarının cinsiyetini belirleyerek erken dönem hayvancılık stratejilerini anlamaya çalışan ilk proje. Modern insanlar gibi tarih öncesi topluluklar da iklimle ilgili zorluklarla karşılaştı.

Araştırmacılar, ekolojik kısıtlamalar karşısında sürülerini nasıl yönettiklerini inceleyerek hızla ısınan bir dünyada önümüzdeki seçenekleri daha iyi anlayabilir. Böylece eski kemikler ve diş plağı, bugün de işe yarayan bir bilgi kaynağına dönüşüyor.

⇑Özet

Binlerce yıl önce Levant'taki çobanlar sıcağın ve azalan su kaynaklarının üstesinden geliyordu ve kararları hayvan kalıntılarında iz bıraktı. ICARHUS projesi bu izleri, antik DNA teknolojilerinin yetersiz kaldığı yerde işe yarayan paleoproteomikle okuyor. Keçilerin ve koyunların yaşı ile cinsiyeti, insanların sürülerini yerel koşullara nasıl uyarladığını gösteriyor – ve bugün iklim değişikliğine uyumu nasıl düşünebileceğimize dair ipuçları sunuyor.

⇑Beş soru: içinde bir Taş Devri çobanı var mı? (test)