Çiftlik somonları pembe etlerini astaksantine borçludur ve bu pigmentin büyük kısmı hâlâ petrokimyasal süreçlerden gelmektedir. AB destekli ASTEASIER projesi, normalde ihtiyaç duydukları stres olmadan bu pigmenti üreten mikroalgler geliştirdi, üretimi endüstriyel ortaklarla büyük ölçeğe taşıdı ve pigmenti balık çiftliklerindeki denemelerde test etti. Şimdi projenin bir yan kuruluşu (spin-off) bu fikri pazara çıkarmak istiyor – ve sonunda endüstriyel biyoteknolojinin sana göre olup olmadığını kontrol edebilirsin.
Dünya daha fazla deniz ürünü tükettikçe su ürünleri yetiştiriciliği, protein ve omega-3 yağ asitlerinin önemli bir tedarikçisi hâline geldi. Ancak tüketiciler çiftlik somonunun göründüğü gibi olmasını, yani bildik pembe renge sahip olmasını bekliyor. Doğada bu rengi, kırmızımsı bir antioksidan olan astaksantin verir. Sucul mikroorganizmalar tarafından strese tepki olarak üretilir, ardından besin zincirinde birikir ve somona karakteristik tonunu verir.
Bu yüzden somon yetiştiricileri yeme eklenen astaksantine bağımlıdır. Asıl soru, bu pigmentin nereden geldiğidir.
Doğal yol cazip görünüyor ancak pratik bir duvara çarpıyor. Projeyi koordine eden İtalya'daki Verona Üniversitesi'nden Matteo Ballottari şöyle açıklıyor: “Astaksantinin doğal kaynaklardan (örneğin alglerden veya kabuklulardan) üretilmesi ve çıkarılması, somon sektörünün gerektirdiği hacimler için maliyetli ve ölçeklendirilmesi zor olmaya devam ediyor”. Sonuç da aynı açıklıkla ortaya konuyor: “Bunun sonucunda, yemde kullanılan astaksantinin yaklaşık %90'ı petrokimyasal kaynaklardan üretiliyor ve bu da sürdürülebilirlik kaygılarını beraberinde getiriyor.”
Bilinmesi gereken bir ilginç nokta daha var. Sentetik astaksantin AB'de insan tüketimi için onaylı değil, ama yine de çiftlik somonlarına verilen yem yoluyla tüketicilere dolaylı olarak ulaşıyor.
Avrupa Yenilik Konseyi'nin desteklediği ve 1 Ocak 2023 ile 31 Aralık 2024 arasında yürütülen ASTEASIER, bu dengeyi değiştirmeye yöneldi. Ekip, astaksantini daha verimli üreten – ve en önemlisi, önce strese sokulmaları gerekmeyen – mikroalg suşları geliştirdi.
“Suşlarımız stressiz koşullarda bile astaksantin üretiyor. Bu da doğal astaksantinin pazara girmesinin önündeki en büyük engel olan maliyetleri düşürmeye yardımcı oluyor” diyor Ballottari.
Çalışma sıfırdan başlamadı. Avrupa Araştırma Konseyi'nin finanse ettiği iki önceki projeye, SOLENALGAE ve ASTEASY'ye dayanıyordu. AB, projenin 1.982.688 avroluk bütçesinin tamamını karşıladı.
Umut vadeden bir laboratuvar suşunu ürüne dönüştürmek biyologlardan fazlasını gerektirir. “Patentli suşlardan ve laboratuvar doğrulamasından özel bir spin-off şirketin kurulmasına kadar eksiksiz bir yenilik yolu oluşturmak istedik” diyor Ballottari. Roller şöyle paylaşıldı:
Proje, endüstriyel ölçekte üretimi gösterdi ve çiftlik denemeleri tatmin edici pigmentasyon düzeylerini doğruladı. Başka bir deyişle, balıklar pazarın beklediği gibi görünüyordu.
Çevresel sonuç da en az bunun kadar önemli: doğal astaksantinin bu şekilde üretiminin karbon ayak izi, sentetik üretiminkinden belirgin biçimde daha düşük çıktı. Bu, endüstriyel teknolojinin gerçekte neyle ilgili olduğunu iyi gösteriyor. Bir sürecin yalnızca balonda değil, büyük hacimlerde, istikrarlı kalitede ve makul bir çevresel dengeyle de çalışması gerekir.
ASTEASIER Aralık 2024'te sona erdiğinde, hikâye yeni bir biçimde devam etti. Ekip özel bir spin-off şirket kurdu ve bu şirket, İtalyan bir gıda teknolojisi hızlandırıcısı olan FoodSeed tarafından seçildi. “Bu, projenin pazar potansiyelini doğruluyor ve yatırıma hazır bir girişime dönüşümümüzü destekleyecek” diye yorumluyor Ballottari.
Genç şirket şu anda endüstriyel ortak arıyor ve pazara girmek için gereken izin süreçlerini yürütüyor. Para da planın bir parçası: “Girişimcilik serüvenimizi sürdürmek için ayrıca fon da topluyoruz.”
Somon yalnızca ilk hedef. “Su ürünleri yemine ek olarak, aynı teknoloji platformu, doğal astaksantinin zaten cazip bir bileşen olarak kabul edildiği diğer yüksek değerli pazarlarda da uygulanabilir” diye belirtiyor Ballottari. Örnekler de veriyor: “Örneğin doğal astaksantin, güçlü antioksidan özellikleri ve cilt koruması, yaşlanma karşıtlığı, oksidatif stresin azaltılması ve genel sağlığın desteklenmesi gibi alanlardaki olası faydaları nedeniyle değer görüyor.”
Bu da nutrasötikleri, kozmetiği ve hayvan sağlığını olası pazarlar listesine ekliyor; aynı platform buralarda sentetik pigmentlerin yerini alabilir.
Çiftlik somonunun pembe rengi astaksantine bağlıdır ve yemde kullanılan pigmentin yaklaşık %90'ı petrokimyasal kaynaklardan üretilir. ASTEASIER, bunu stres olmadan üreten mikroalgler geliştirdi, üretimi A4F ile büyük ölçeğe taşıdı, BIOMAR ile yaptığı denemelerde iyi pigmentasyonu doğruladı ve sentetik üretime göre çok daha düşük bir karbon ayak izi gösterdi. FoodSeed'in desteklediği bir spin-off şimdi bu teknolojiyi yeme ve daha sonra diğer yüksek değerli pazarlara taşımayı hedefliyor.
5 soru · bir dakika
English
Čeština
Deutsch
Español
Français
Magyar
Italiano
Polski
Português
Русский
Slovenčina
Türkçe
Українська
العربية
中文